SAPANCA İLÇESİ (AYAN KÖY/ SABANCI KOCA)
Marmara Bölgesinin kuzeydoğusunda yer almaktadır. İlçenin kuzeyinde Sapanca gölü ile Serdivan ilçesi, doğusunda Arifiye ilçesi, güneyinde Geyve ilçesi, güneydoğusunda Pamukova ilçesi yer almaktadır. Coğrafi olarak güneyde Samanlı Dağları ile Sapanca Gölü arasında bulunmaktadır. 2007 yılı sayımına göre ilçenin toplam nüfusu 35.551 kişi olup, 12.349’sı (% 34,7’si) köylerde, 23.202’si (% 65,3’ü) ilçe merkezinde yaşamaktadır.
Sapanca Gölü’nün batı tarafında bulunan 1326 yılında Ayan Köyü, Akça Koca tarafından zapt edildi. Akça Koca 1324’de Sapanca Gölü ile bugünkü Adapazarı yöresini Osmanlı Devleti’ne kazandırdı. Sapanca 1324-1326’da Osmanlılar tarafından Bizanslılardan alınanca da adı “Sabancı Koca” veya “Sabanca” olarak tanınmıştır. İlçe Bizanslılardan, Orhan Beyin’in kumandanlarından Akçakoca tarafından alınmış ve yeniden imar edilmiştir.
1646’da Adapazarı nahiye olduğunda, Sapanca kaza idi. Akyazı ise Sapanca’ya bağlıdır. 1658’de ise, Adapazarı tekrar köy statüsüne döndürülür ve Sapanca ilçesinin Akyazı nahiyesine bağlanır. XIX. yüzyılda Sapanca kazası merkezi, Adapazarı’na nakledilir ve resmi belgelerde “Adapazarı ma’a Sapanca Kazası” olarak geçmeye başlar. Cumhuriyet döneminde bucak statüsünde olan ilçede 1923 yılında belediye kurulur. 1 Aralık 1954 tarihinde Sakarya’nın İl olmasına ardından, 1 Eylül 1957 gün ve 7133 sayılı Kanunla ilçe statüsünde kavuşur. İlçede biri merkez, ikisi Kırkpınar ve Kurtköy Beldelerinde olmak üzere 3 belediye bulunmaktadır. İlçeye bağlı 7 mahalle ile “Kırkpınar” ve “Kurtköy” Beldeleri ve 16 köy bulunmaktadır.
Sapanca İlçesindeki Kültür Varlıkları: Sapanca-Vakıf Otel Yolu Doğal Sit Alanı [Sapanca], Sapanca-Kırkpınar Civarı Doğal Sit Alanı [Sapanca], Sapanca-Kurtköy Belediyesi Mesiresi Doğal Sit Alanı [Sapanca], Sapanca-Akçay-Fevziye Köyü Arası Doğal Sit Alanı [Sapanca], Rahime Sultan Camii [Sapanca-Uzunkum Köyü], Rüstempaşa Camii [Sapanca-Merkez], Hasan Fehmi Paşa Camii [Sapanca-Mahmudiye Köyü], Yanıkköy Camii [Sapanca], Cedid Camii ve Çeşmesi [Sapanca-Merkez], Rüstempaşa Hamamı [Sapanca-Merkez], Vecihi Kapısı [Sapanca-Merkez], 22 adet Konut [Sapanca-Merkez], Kemer Mezarlığı [Sapanca-Merkez], Yanık Köy Şehitliği [Sapanca-Yanık Köyü], Yanık Köyü Mezarlığı [Sapanca-Yanık Köyü], Ünlüce Köyü Mezarlığı [Sapanca-Ünlüce Köyü], 7 Adet Çınar [Sapanca-Merkez], 2 Adet Çınar [Sapanca], 5 Adet Çınar [Sapanca-Fevziye Köyü], 1 Adet Çınar [Sapanca-Akçay Köyü], 1 Adet Ihlamur [Sapanca-Kırkpınar Beldesi].